Auteur: J. de Vries


Raadhuis Balk


Adres: Dubbelstraat 2, 8561 BC Balk
     
Monumentnummer: 15895
Bouwjaar: 1615
Dakvorm: Zadeldak met trapgevels
Dakbedekking: pannen
Bouwjaar dakruiter: 1793
Gietjaar klok: 1615
Diameter klok: --
Gegoten door: Gerard Koster
Eigenaar: Gemeente De Fryske Marren
Herbouwwaarde: € 2.169.000
Kadastrale gegevens: Balk A 909
RD-Coordinaten: 168166  545766

Geschiedenis

Geplaatst 13 Januari 2015
In 2014 zijn alle door de Stichting BRM te beheren Rijksmonumenten visueel geïnspecteerd door Monumentenwacht Fryslân. Als u kennis wilt nemen van de onderhoudstoestand van dit object, klik dan op Inspectie Raadhuis Balk
Deze inspectie is, in combinatie met de inspecties van de andere objecten, mede leidend voor de onderhoudsbegroting van de komende vijf jaar.

Geplaatst 5 Januari 2015
Het oude raadhuis (rechthuis) werd in 1615 gebouwd, onder een zadeldak met trapgevels, in opdracht van de toenmalige grietman van Gaasterland Obbe Obbes. De ankers aan de voorzijde van het gebouw verwijzen naar het bouwjaar. In 1836 kreeg het gebouw een nieuwe voorgevel. De ingang bevindt zich aan de noordoostzijde en is toegankelijk via een hoge trap met een bordes. Op het bordes bevinden zich, op de twee hoekpunten, schild houdende leeuwen.
Op het dak een dakruiter uit 1793 met een klok die in 1615 gegoten werd door de klokkengieter Gerard Koster.
Het gebouw werd in 1912 gerestaureerd. In 1974 vond er een restauratie van de dakruiter plaats.

Het is in Friesland het enige Recht- of Weerhuys, dat bewaard is gebleven uit die tijd. Het Raadhuis wordt tegenwoordig gebruikt voor het houden van vergaderingen en exposities en het voltrekken van huwelijken.

Tot 1 januari 2014 werden de raadsvergaderingen op de eerste verdieping gehouden. Voorafgaande aan de vergadering, maar ook bij trouwerijen, werd/wordt het Van Swinderenklokje geluid. Dit klokje, afkomstig uit het in 1939 afgebroken "Slot Rijs" werd in 1984 in het klokkestoeltje aan de noordgevel opgehangen.


Het rechthuis van Balk, waterverfschilderij door Jan Bulthuis omstreeks 1785.

Voornaamste Bron: www.nl.wikipedia.org/wiki/Raadhuis_van_Balk

Onder kopje Bestuur(politiek) geeft onderstaande site een mooi beeld van het verleden: www.historiegaasterland.nl

Om een beeld van de directie omgeving te verkrijgen is het de moeite waard om deze site te bekijken: www.langsdeluts.nl

De grietenij van Gaasterland:
Vroeger noemde men een gemeente een Grietenij. Balk ligt tot 1 januari 2014 in de gemeente Gaasterland-Sleat, momenteel maakt zij onderdeel uit van de Gemeente De Fryske Marren.
Vroeger bestonden er andere namen voor de gemeente Gaasterland (dus zonder het stadje Sleat). Zo kwam er voor 1300 de naam Suthergo, dit is een verkleind graafschap. Deze hield op te bestaan door de opkomst van grotere graafschappen zoals de Zeven Wolden en Westergo. Rond het jaar 1300 werd de naam Geesterlandt. De bewoners werden Gaastmanne genoemd (bewoners van de gaasten-zandheuvels).
Rond 1505 gebruikte een Friese historische schrijver de naam Gaest luyden. Vanaf 1510 is er een lijst bekend met de 28 grietmannen (burgemeesters) die tot 1853 deze post bekleedden. Oorspronkelijk zat het grietenijbestuur (gemeenteraad) in Harich. Sinds de 16e eeuw is Balk, dat zich erg ontwikkeld had, de plaats geworden waar zich de grietenij van de gemeente bevond. Grietman Obbe Obbes nam het besluit tot het bouwen van een weerhuis of rechthuis in Balk. In 1615 werd dit gebouw in gebruik genomen.
Tot 1795 werd hier door grietmannen samen met 3 rechters rechtgesproken. Zij mochten overigens alleen lichte straffen uitdelen zoals het zetten op water en brood, aan de kaak stellen of een korte gevangenisstraf en een geldboete opleggen tot maximaal 12 gulden. Onder de trap is nog steeds het houne-gat aanwezig waarin door de politie tijdelijk mensen werden opgesloten.

Het Raadhuis is in de loop der eeuwen letterlijk en figuurlijk het middelpunt geweest van het bruisende leven in Balk. Door de centrale ligging langs de Luts en het drukke kruispunt heeft het in renaissance stijl opgetrokken gebouw veel aandacht naar zich toe weten te trekken.